Xem Địa chỉ showroom âm thanh của chúng tôi

Xem

Ca trù là gì? Ca trù là di sản văn hóa gì của Việt Nam?

Văn hóa nghệ thuật dân gian như một dòng sữa nuôi dưỡng tâm hồn bao thế hệ người Việt. Những lời ví dặm, những câu chèo, những câu dân ca, xoan ghẹo,… tất cả như sợi chỉ đỏ nối xuyên suốt tâm hồn của bao thế hệ. Mảnh đất hình chữ S Việt Nam không chỉ xinh tươi ở dáng hình mà còn đẹp đẽ qua những nét văn hóa nghệ thuật. Để rồi những lời ca tiếng hát giản dị mà sâu sắc ấy trở thành nét tinh thần không thể thiếu trong cuộc sống. Ca trù là một trong những loại hình văn hóa nghệ thuật dân gian đặc sắc ấy. Ca trù là gì? Nguồn gốc, đặc điểm của thể loại ca trù chính là câu hỏi lớn của các thế hệ sau này khi tìm hiểu về loại hình nghệ thuật đặc sắc này.

+ Dàn âm thanh hát ca trù đỉnh cao 2021

+ Dàn karaoke gia đình hát ca trù

Ca trù là gì? Là thể loại nghệ thuật dân gian đặc sắc

ca trù là di sản văn hóa gì
ca trù là di sản văn hóa gì

Ca trù là gì?

Ca trù là một thể loại văn hóa nghệ thuật dân gian. Đây là loại hình âm nhạc truyền thống với sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa thi ca và âm nhạc. Hát ca trù là một bộ môn nghệ thuật truyền thống ở phía Bắc Việt Nam, kết hợp hát cùng một số nhạc cụ dân tộc. Đây là lối hát mà trong đó có rất nhiều điệu hát như thét nhạc, non mai, hồng hạnh, hát nói…” Trù” ở đây là thẻ. Thẻ làm bằng tre và dùng để thưởng cho ả đào hát thay cho bằng tiền tiền mặt trực tiếp. Ả đào đóng vai trò vừa hất vừa gõ phách khi biểu diễn. Ca trù là dạng nghệ thuật biểu diễn dùng nhiều thể văn chương như thể phú, thể truyện, thể ngâm, nhưng thể văn chương phổ biến nhất là hát nói.

Ca trù còn có các tên gọi khác như: Ả đào, đào nương ca, cô đầu (hát ở các ca quán). Hát nhà trò (hát ở đình, đền, miếu). Nhà tơ (hát ở dinh quan, tư gia các gia đình quyền quý), cửa quyền (trong cung phủ)…Ca trù bắt nguồn từ dân ca, dân nhạc cộng với một số trò diễn và múa dân gian. Từ lối hát thờ nơi cửa đình, hát khao, hát đám… rồi dần dần được chuyên nghiệp hóa. Sự độc đáo của ca trù chính vì nó là một bộ môn nghệ thuật tổng hợp, là sự phối hợp đa dạng, tinh vi, nhuần nhuyễn giữa thi ca, âm nhạc và đôi khi có cả múa và trò diễn

Ca trù tiếng Anh là gì?

Ca trù dịch sang tiếng anh là ceremonial/festival song tức là bài hát được sử dụng trong lễ hội. Ý nói đến không gian biểu diễn của ca trù.

Ca trù trong tiếng Nhật là gì?

Đào hát ca trù có cái gì đó gần giống như Gheisha của Nhật. Phải hiểu biết và cảm thụ sâu sắc văn thơ âm nhạc. Phải lịch lãm tinh tế để có thể giao đãi với người thưởng thức.

Ca trù có nguồn gốc lâu đời, gắn với từng giai đoạn lịch sử 

Cũng giống như các loại hình nghệ thuật dân gian khác. Ca trù có nguồn gốc lâu đời. Ca trù ra đời và phát triển cùng với đời sống nhân dân. Như một sợi chỉ đỏ xuyên suốt giữa các giai đoạn. Tùy vào từng giai đoạn lịch sử mà sự phát triển của ca trù có lúc thăng, lúc trầm, lúc tích cực và cả lúc tiêu cực. Cụ thể như sau:

  • Ở thời Tiền Lê và thời Lý nghề ca xướng được nhà nước coi trọng và lập ra tổ chức để họ hành nghề. Do vậy mà nghệ thuật quản – đào ngày càng phát triển và hoàn thiện.
  • Thời Trần các Ả đào ngày càng thịnh hành. Ngày càng xuất hiện trong đời sống xã hội.
  • Ca trù bắt đầu có từ thời nhà Lê (thế kỷ XV) sau khi cây đàn đáy do Đinh Lễ (hay Đinh Dự theo một số Giáo phường) sáng chế ra.
  • Thời Pháp thuộc, có những người lợi dụng ca trù để làm nghề “bán phấn buôn hương”. Khiến nhận thức của mọi người về ca trù lệch lạc mãi đến tận sau này. Đây là thời kì đen tối trong lịch sử phát triển ca trù.
ca trù việt nam
ca trù việt nam

Ca trù mang nhiều đặc điểm của nghệ thuật văn hóa truyền thống

Trả lời cho câu hỏi ca trù là gì ở phần trên để thấy ca trù mang những đặc điểm của một loại hình văn hóa nghệ thống truyền thống. Ca trù là một loại hình nghệ thuật bác học. Một loại hình âm nhạc đã đạt đến trình độ hoàn thiện cao. Đòi hỏi người thưởng thức phải am hiểu và tìm tòi về những giá trị tinh hoa của nó.

Một chầu hát ca trù bao gồm ba thành phần chính:

  • Ả đào hay còn gọi là Đào nương hay ca nương. Đây là nhân vật gần như quan trọng nhất của tiệc ca trù. Ả đào vừa hát vừa gõ phách như linh hồn của một bài ca trù. Bởi nhờ giọng hát của ả đào thì những giá trị thẩm mỹ của những áng thơ ca trù mới được cất lên và chuyển tải đến các tao nhân, mặc khách thưởng hát.
  • Kép cũng là thành viên quan trọng của tổ chức hát ca trù. Là người gảy đàn cho ả đào hát và cũng có tham gia hát. Điệu hát mà kép hát gọi là điệu “hà nam”, ả đào hát gọi là “hát hát” – hát gái hay nữ xướng. Kép hát trước rồi đào hát lại đúng bài đó, đúng điệu đó gọi là “hà liễu”.
  • Quan viên thường là tác giả bài hát. Làm nhiệm đánh trống chầu chấm câu và biểu lộ chỗ đắc ý bằng tiếng trống.
ca trù di sản là gì
ca trù di sản là gì

Ca trù mang nội dung kết hợp nhuần nhuyễn giữa thi ca và âm nhạc

Ca từ của ca trù là những vần thơ giàu nhạc điệu và chan chứa tình cảm của người yêu cuộc sống, tài hoa mới viết nên. Soạn giả ca trù ngày xưa thường là văn nhân, các thi sĩ hoặc quan viên tính tình phóng khoáng và từng nổi danh với nhiều giai thoại, như: Tản Đà, Chu Mạnh Trinh, Nguyễn Công Trứ, Cao Bá Quát, Nguyễn Hàm Ninh….
Đặc biệt trong các bài hát ca trù ta còn bắt gặp ảnh hưởng của tư tưởng Lão Trang. Điều này được đề cập tới rất sớm trong sách “Đào nương ca” của Nguyễn Văn Ngọc. Tư tưởng Lão Trạng tập trung ở những khía cạnh sau:

  • Tinh thần tự do, tự tại, thoát khỏi quy phạm của Nho giáo.
  • Thiên nhiên trong ca trù là thiên nhiên tiên giới và mộng ảo.
  • Hưởng lạc đã trở thành triết lý để thực hện “võ” hay ra giảng nội dung nghiêm túc của học thuyết Khổng Mạnh mà chỉ nhằm mục đích chính đáng là giải trí.
  • Trước nguy cơ tàn lụi của ca trù. Việc bảo tồn loại hình nghệ thuật này được quan tâm.
  • Với giá trị văn hóa sâu sắc. Ngày 1/10/2009, ca trù của Việt Nam đã chính thức được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp của nhân loại.

Ca trù được biểu diễn ở đâu?

Không gian biểu diễn của ca trù ngay trên tấm chiếu. Đào hát ngồi trên chiếu ở giữa. Kép và quan viên ngồi chếch sang hai bên. Đôi khi bài hát được sáng tác và thể hiện ngay trên tấm chiếu.

Hát Ca trù có 5 không gian trình diễn chính: hát cửa đình, hát cửa quyền, hất tại gia, hát thi và hát ca quán. Mỗi không gian có một lối hát vá cách thức trình diễn riêng. Ca trù xưa được tổ chức chặt chẽ thành phường, giáo phường, do trùm phường và quản giáp cai quản. Ca trù có qui định về sự truyền nghề, cách học đàn, học hát, việc cho phép đào nương vào nghề (lễ mở xiêm áo), việc chọn đào nương đi hát thi…

Hát ca trù không phải trình diễn, mà là một thú giao đãi thơ ca và âm nhạc. Với mỗi người một vai trò và ai cũng được hưởng cái cảm giác thăng hoa trong đó. Chứ không như sân khấu. Mà nó là một thú chơi ít người, chọn lọc, chỉ dành cho những ai có chữ và mê thơ ca văn phú. Chứ không đình đám quần chúng như Quan họ, không sân khấu như Chèo.

Ca trù gắn liền với đời sống sinh hoạt người dân Việt Nam

Cũng giống như các loại hình văn hóa nghệ thuật dân gian khác. Ca trù gắn liền với đời sống sinh hoạt của người dân Việt Nam. Ca trù đã trải qua một quá trình phát triển ít nhất từ thế kỷ 15 đến nay. Được biểu diễn trong không gian văn hóa đa dạng. Xuất hiện ở nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau và được chuyển giao từ thế hệ này sang thế hệ khác. Chính bởi vậy ca trù đã là nét tinh thần trong tiềm thức mỗi người dân Việt Nam.

Ca trù từng rất thịnh hành tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ. Được tầng lớp trí thức thời phong kiến yêu thích, được biểu diễn tại các đình làng và cả ở cung đình. Ca trù gắn liền với nghi thức tế thần ở các đình làng. Ca trù gắn liền với lễ hội, phong tục, tín ngưỡng, văn chương, âm nhạc, tư tưởng, triết lý sống của người Việt. Ca trù là một bộ môn nghệ thuât lâu đời, độc đáo và có ý nghĩa đặc biệt trong kho tàng ca nhạc của người Việt Nam.

Ca trù mang đậm giá trị nghệ thuật và văn hóa

Ca trù mang giá trị nghệ thuật

Ca trù độc đáo ở không gian nghệ thuật riêng, nhạc cụ và thể thơ riêng biệt. Ca trù có rất nhiều thể thức hoặc giai điệu khác nhau. Mỗi loại này được gọi là thể cách. Kỹ thuật hát rất tinh tế, công phu. Từ ca trù, thể hát nói ra đời và có vị trí sáng giá trong dòng văn học chữ Nôm của dân tộc. Chứa đựng rất nhiều tâm trạng và biến thái tinh tế của tâm hồn Việt Nam qua nhiều thế kỷ.

Về âm nhạc, những nhạc khí đặc trưng của ca trù ba loại nhạc cụ là đàn đáy, phách và trống. Trải qua quá trình sử dụng lâu dài góp phần đưa ca trù trở thành một thể loại thanh nhạc kinh điển của Việt Nam. Trên thế giới, ít có một bộ môn nghệ thuật nào chỉ có ba người cùng với nhạc cụ đàn đáy, cỗ phách, trống chầu phối hợp lại mà thành cả thơ, nhạc, tiết tấu, thể điệu… làm mê hoặc lòng người như ca trù.

Ca trù mang giá trị văn hóa

Ca trù mang giá trị nhận thức sâu sắc. Là kho tàng tri thức phong phú của dân tộc. Thể hiện trình độ nhận thức và quan điểm, tư tưởng qua từng kì phát triển. Bên cạnh đó ca trù mamng giá trị sâu sắc về đạo lí làm người. Tôn vinh giá trị con người, ngợi ca những tình cảm tốt đẹp như tình yêu quê hương đất nước, yêu con người. Tấm lòng trung hiếu với vua, tinh thần bảo vệ đất nước.

Ngoài ra, ca trù còn có giá trị văn hóa, giáo dục, tín ngưỡng sâu sắc trong những giai đoạn lịch sử. Mỗi giai đoạn lịch sử lại có những đặc trưng riêng, vì vậy ca trù mang sự đa dạng, phong phú trong nội dung thể hiện.

Ca trù là di sản văn hóa gì của Việt Nam?

ca trù là di sản văn hóa gì của Việt Nam
ca trù là di sản văn hóa gì của Việt Nam

 

Ngày 1/10/2009 Ca trù của Việt Nam được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp của nhân loại.

Mặc dù Việt Nam đã có nhiều cố gắng và có sự hỗ trợ của một số tổ chức quốc tế trong việc bảo vệ Ca trù. Song sức sống của ca trù hiện nay vẫn chưa phải ở mức cao. Cần phải được bảo vệ hơn nữa để tăng khả năng tồn tại và phát triển.

Một số giải pháp cho ca trù hiện nay:

  • Duy trì thường xuyên các buổi biểu diễn Ca trù tại các Câu lạc bộ.
  • Nâng cao chất lượng nghệ thuật của Ca trù.
  • Bên cạnh đó, cần phải nâng cao nhận thức về Ca trù để có thêm nhiều công chúng thưởng thức, khẳng định vị thế trong xã hội hiện đại;
  • Đồng thời cần phải hỗ trợ các nghệ nhân lớn tuổi. Khuyến khích những ca nương, kép đàn trẻ học hỏi và tham gia truyền dạy Ca trù cho các thế hệ sau.

Bài viết trên đây với những chia sẻ về ca trù hi vọng đã giải thích cho câu hỏi ca trù là gì? và những đặc điểm cũng như giá trị của ca trù. Việt Mới Audio hi vọng rằng trong thời gian tới đây loại hình ca trù sẽ được phổ biến hơn với mỗi người. Để những giá trị văn hóa, nghệ thuật mà ca trù mang lại được góp mình vào quá trình phát triển của mỗi người rong thời đại 4.0 này.

Các tin liên quan

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.